Louis Althusser ve İdeolojinin Akışkanlığı Üzerine

İdeoloji kelimesi, ilk kez Fransız Devrimi sürecinde kullanıldı ve ‘ ideo-logie ‘ yani fikir, düşünce bilimi anlamına geliyordu. Sonraki dönemlerde ise başta Marksist düşünce geleneği olmak üzere birçok düşünce sistemi içerisinde ele alındı ve irdelendi. Yapılan tüm bu kavramsallaştırmalar, araştırmalar içerisinde en çok dikkat çekeni ise şüphesiz ki Louis Althusser’e aitti. Althusser’in siyaset felsefesinde ideolojiden kaçış neredeyse imkansızdı her şeyde ideoloji vardı ve sistematik olarak ideoloji yeniden üretiliyordu. Dolayısıyla da siyasi mekanizmalar ideolojinin toplumun bütününe nufuz etmesi amacıyla varlık sergiliyorlardı. Althusser’e göre ‘ ideoloji ‘ bireyi özne olarak kurgular ve ‘ çağırır. ‘ Şöyle ki Althusser’in somut bir örneğiyle açıklayacak olursak polis bir kişiye hey diye bağırıyor ve o kişi arkasını dönüp polise bakıyor. İşte bu noktada ideoloji ‘ çağırma ‘ işlevini yerine getirmiştir ve bireyi ‘ özne ‘ olarak resmetmiştir. Nihayetinde egemen güç, siyasi otorite toplumsal düzeni iki şekilde sağlar. Bunlardan ilki baskı aygıtlarıdır. Kolluk kuvvetleri, hapishaneler, yasalar vb. İkincisi ise ideolojik aygıtlardır ; eğitim, din, sanat, kültür, aile yapısı vs. Egemen güç, hegemonyasını salt baskı araçlarıyla kuramayacağı kursa bile idame ettiremeyeceği için bir noktada ideolojik aygıtlara ihtiyaç duymaktadır. İşte bu noktada yukarıda da belirtmiş olduğumuz üzere Althusser’in betimlediği DİA’lar ( Devletin İdeolojik Aygıtları ) devreye girmektedir. Ancak ideoloji salt siyasi alana özgü bir kavram olarak da ele alınmamalıdır çünkü kapitalizm sonrası günümüz toplumunda her şeyin geçişkenlik kazandığı ve ‘ yersizyurtsuzlaştığı ‘ günümüzde ideoloji de akışkan bir duruma gelmiştir ve içilen ‘ kahvede ‘ giyilen ‘ gömlekte ‘ bile ideolojik unsurlar bulunmaktadır.

Slovenyalı düşünür, Slavoj Zizek’in Starbucks kahvelerine yönelik yapmış olduğu yorumda söylemiş olduğu üzere içilen kahvenin pahalılığı aslında metanın değişim değeriyle alakalı değildir. Kahvenin piyasa standartlarının üzerinde satılmasının nedeni, Starbucks firmasının farklı ülkelerde açlıkla mücadele amacıyla karının % 10’luk bir kısmını vermesinde yatmaktadır çünkü bu şekilde tüketici birey bir vicdan muhasebesinden arındırılıyor, katarsise ulasştırılıyor. Tüketici artık ‘ dünyada açlık var, insanlar yiyecek ekmek bulamıyor ama ben bir kahveye bunca para veriyorum ‘ diye sorgulamaktan vazgeçiyor çünkü kendince Starbucks kahvesi içerek insanlık görevini yerine getirmiş oluyor ve dolaylı yoldan açlıkla mücadeleye katılıyor (!) Görüldüğü üzere en basit bir ‘ kahve ‘ bile içerisinde ideolojiyi barındırıyor. Aynı şekilde Coca Cola firmasının reklamları ve satış stratejileri de tamamiyle ideolojik temellidir. Coca Cola hiçbir zaaman ürünün içeriğinden bahseden bir reklam yapmadı, yapamaz da. Nihayetinde Steve Jobs’un ironik bir şekilde nitelediği gibi ‘ asitli bir suyu ‘ ürünün neliğiyle pazarlayamazsınız işin içerisine ‘ ideoloji ‘ katmanız gerekmektedir. Dolayısıyla Coca Cola her daim ‘ mutluluk ‘ satar reklamlarında.

Özetleyecek olursak; ideoloji, çarpıtır, ‘ yersizyurtsuzlaştırır ‘ ve bireyi kurgular. Nihayetinde Karl Marx proleter sınıfın yanlış bilinçlenmesinin kaynağı olarak da ideolojiye dikkat çekmekteydi. Ancak günümüzde ideoloji akışkanlık kazandığı için her yerde ve her şeydedir. Ekonomiden, siyasete; sanattan, kültüre her şey ideolojiden nasibi almıştır. İdeolojiden arınık bir bakış geliştirmek ve ideolojiden çıkabilmek ise neredeyse imkansız hale gelmiştir. En basitinden günümüz sosyal medyaları bireyleri birer ‘ fenomen ‘ ideolojiyle kurgulamaktadır ve bulundukları mevcut duruma karşı yabancılaştırmaktadır. Birey ideoloji perdesi altında yaşamını sürdürmektedir ve bir esriklik hali yaşamaktadır nihayetinde klasik ‘ Amerikan Rüyası ‘ da varlığını bu şekilde sürdürmekteydi.

Mehmet Emin SATIR

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s